Tamnjanica, polja lavande i tragovi prošlosti

Tamnjanica je malo selo nedaleko od Bele Palanke, danas poznato po poljima lavande na padinama Suve planine. Iako lavandu najčešće povezujemo sa Provansom i Mediteranom nadmorska visina od približno 450 do 550 metara i krečnjačko zemljište jako odgovaraju lavandi. Međutim, ono što je meni posebno zanimljivo jeste istorija ovog mesta, koja seže mnogo dalje u prošlost nego što bi se na prvi pogled pomislilo. Naime, još 333. godine jedan nepoznati hrišćanski hodočasnik, putujući iz današnjeg Bordoa u Francuskoj prema Jerusalimu, zapisivao je mesta kroz koja je prolazio i udaljenosti između njih. Tako je nastao jedan od najstarijih sačuvanih hrišćanskih putopisa, poznat kao Jerusalimski itinerar, u kojem se između antičkog Naisa i Remezijane pominje i rimska putna stanica Ulmo. Njena tačna lokacija nije utvrđena, ali je pojedini istraživači smeštaju upravo u okolinu Tamnjanice, na području Crvenog Brega i Ploče. Zanimljivo je da se ovaj kraj ponovo pojavljuje u istorijskim zapisima više od hiljadu godina kasnije, u vreme Kunovičke bitke iz 1444. godine. Konstantin Mihailović iz Ostrovice pominje mesto Tajanica, za koje se pretpostavlja da je današnja Tamnjanica, kao i grob jednog osmanskog velikodostojnika poginulog u bici. Prema lokalnom predanju, selo je upravo po tamjanu paljenom u pomen poginulim vojnicima dobilo ime. A da istorija ovog mesta nije vezana samo za stare puteve i bitke, govore i ostaci takozvane Latinske crkve Svete Petke na lokalitetu Crkvište, gde je nekada pronalažen i stari novac. Koliko su ti ostaci zapravo stari, nije pouzdano utvrđeno, ali je zanimljivo koliko se različitih tragova prošlosti sačuvalo u okolini jednog ovako malog sela.